Of, XIX. y\u00fczy\u0131lda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir sahil kasabas\u0131d\u0131r. B\u00f6lge tarih boyunca pek \u00e7ok devletin h\u00e2kimiyeti alt\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde y\u00f6rede \u00e7e\u015fitli topluluklar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131na dair izler mevcuttur. Ancak bu geli\u015fmeler hep \u00e7evredeki sahada olmu\u015ftur. Bug\u00fcnk\u00fc Of\u2019un oldu\u011fu yerde XIX. y\u00fczy\u0131la kadar bir yerle\u015fim yeri yoktur. Daha \u00f6nce Solakl\u0131 deresinin denize ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 yerdeki Moroz iskelesi etraf\u0131ndaki ticaret merkezinden ibaret olan bu y\u00f6rede XVIII. y\u00fczy\u0131lda cami yap\u0131lmas\u0131 ile yo\u011funluk artmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7evredeki k\u00f6ylerden bir g\u00fcn \u00f6nceden Cuma namaz\u0131 k\u0131lmak i\u00e7in gelen ahali al\u0131\u015fveri\u015fini yapt\u0131ktan sonra Pazar g\u00fcn\u00fc geri d\u00f6nmekteydi. Bu da onlar\u0131n bar\u0131nabilece\u011fi yer ihtiyac\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. B\u00f6ylece Of kasabas\u0131n\u0131n olu\u015fumu ba\u015flad\u0131. \u0130skelenin yan\u0131 s\u0131ra pazar ve mahkeme kurulmas\u0131yla idare yeri haline gelen Of, Osmanl\u0131 fethinden sonra \u00f6zellikle Karamano\u011flu, Dulkadiro\u011flu ve Akkoyunlu h\u00e2kimiyetindeki b\u00f6lgelerden gelen T\u00fcrkmen unsurlarla k\u0131sa s\u00fcrede \u0130slamla\u015fmaya ba\u015flad\u0131. G\u00fcrcistan\u2019dan g\u00f6\u00e7 eden K\u0131p\u00e7ak topluluklar\u0131 da b\u00f6lgedeki T\u00fcrk n\u00fcfusu g\u00fc\u00e7lendirdi. Bu geli\u015fmeler sonucunda k\u00fc\u00e7\u00fck bir az\u0131nl\u0131k haline gelen Rum Ortodokslar\u0131n son temsilcileri m\u00fcbadeleyle b\u00f6lgeden ayr\u0131l\u0131nca, Of\u2019un bug\u00fcnk\u00fc n\u00fcfus yap\u0131s\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f oldu. <\/p>\n\n\n\n
Tarih, ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanm\u0131\u015f olanlar\u0131 asl\u0131na en yak\u0131n bir bi\u00e7imde aktarma ilmidir. Ge\u00e7mi\u015fte olup bitmi\u015f hadiseleri ayd\u0131nlatmaya \u00e7al\u0131\u015fan tarih\u00e7i, ba\u015fta mill\u00ee ve din\u00ee hisler olmak \u00fczere meseleye objektif yakla\u015fmas\u0131n\u0131 engelleyen b\u00fct\u00fcn ki\u015fisel \u00f6zelliklerinden ar\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Onun bu i\u015fte ne kadar ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu, g\u00f6r\u00fc\u015flerini dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bilgi ve belgelerle yak\u0131ndan alakal\u0131d\u0131r. Tarihi bir inan\u00e7 sahas\u0131 olmaktan \u00e7\u0131karmaya gayret eden b\u00fct\u00fcn tarih\u00e7iler elde ettikleri bilgi ve belgeleri b\u00fcy\u00fck bir titizlik i\u00e7erisinde de\u011ferlendirdikten sonra takdim eder. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n sonunda ortaya \u00e7\u0131kan \u00fcr\u00fcnde, baz\u0131 \u015feyleri g\u00f6rmezlikten gelme gibi bir hakk\u0131 kendinde g\u00f6rmeyen, baz\u0131 \u015feylerin \u00fczerini \u00f6rterek ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fananlar\u0131 kendince kurgulamayan ve bir zamanlar olup bitmi\u015f \u015feyleri kendince tevil etmeye \u00e7al\u0131\u015fmayan bir emek varsa \u00f6nemli bir i\u015f ba\u015far\u0131lm\u0131\u015f demektir. Meseleye bu a\u00e7\u0131dan bakabilmek tarih\u00ee ger\u00e7ekleri g\u00f6rebilmek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r.\u00a0<\/p>\n\n\n\n
Sisler Alt\u0131ndaki Karadeniz Tarihi<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1827\u2019de J. P. Fallmerayer\u2019in Trabzon \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun Tarihi<\/em> adl\u0131 eseri[1]<\/a>yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 andan itibaren Karadeniz tarihi yaz\u0131m\u0131nda \u00f6nemli bir gelenek ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda b\u00f6lge hakk\u0131ndaki ilk \u00f6nemli m\u00fcstakil \u00e7al\u0131\u015fma vasf\u0131na sahip bu \u00e7al\u0131\u015fmayla birlikte d\u00fcnya, Karadeniz b\u00f6lgesinin medeniyet tarihinin Yunanl\u0131larla birlikte ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ayn\u0131 \u015fekilde Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131n etnik tarihinde de Yunanl\u0131lardan \u00f6nceki topluluklar k\u0131ymete de\u011fecek bir iz b\u0131rakamam\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6lgede Yunanl\u0131l\u0131k o derecede k\u00f6kl\u00fcyd\u00fc ki Osmanl\u0131lar XV. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda y\u00f6reyi ele ge\u00e7irene kadar h\u00e2kim k\u00fclt\u00fcr Yunan k\u00fclt\u00fcr\u00fcyd\u00fc. J. P. Fallmerayer\u2019in ortaya koydu\u011fu bu esaslar G. Finlay, W. Miller ve A. Bryer gibi b\u00f6lgeyle ilgili m\u00fchim \u00e7al\u0131\u015fmalara imza atm\u0131\u015f bilim adamlar\u0131 olmak \u00fczere kendisinden sonra gelen tarih\u00e7iler taraf\u0131ndan o kadar tekrarland\u0131 ki Karadeniz tarihiyle ilgili olarak ba\u015fvuru eseri mahiyetindeki eserlerin tamam\u0131 ayn\u0131 ana fikir etraf\u0131nda \u015fekillenmekteydi. Haliyle T\u00fcrkiye ve d\u00fcnyada Karadeniz b\u00f6lgesinin tarihine ait de\u011ferlendirmeler de bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan esinlenmekteydi. Bug\u00fcne kadar yeterince sorgulanmayan bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 kamuoyunda hurafe haline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f pek \u00e7ok bilgiyi Karadeniz tarihinin bir par\u00e7as\u0131 haline getirmi\u015ftir. \u201cKaradeniz b\u00f6lgesinin ilk yerle\u015fimcileri Yunanl\u0131lar m\u0131yd\u0131<\/em>?\u201d, \u201cB\u00f6lgedeki yer isimleri Yunanca m\u0131<\/em>?\u201d, \u201cT\u00fcrkler Karadeniz b\u00f6lgesine ne zaman yerle\u015fmeye ba\u015flad\u0131<\/em>?\u201d, \u201cKaradeniz b\u00f6lgesinin k\u00fclt\u00fcr dokusunu nas\u0131l tarif etmek gerekir<\/em>?\u201d gibi pek soru g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ba\u015fta tarih\u00e7iler olmak \u00fczere pek \u00e7ok sosyal bilimcinin cevab\u0131n\u0131 arad\u0131\u011f\u0131 sorular olarak g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar tart\u0131\u015f\u0131lagelmi\u015ftir. Bununla birlikte 1827\u2019den 1940\u2019l\u0131 y\u0131llara kadar Karadeniz tarihi yazarlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bat\u0131l\u0131 bilim adamlar\u0131 olmas\u0131, meselelerin onlar\u0131n se\u00e7ti\u011fi kaynaklar g\u00f6z\u00fcyle ayd\u0131nlanmas\u0131na sebep olmu\u015ftur.[2]<\/a> Haliyle d\u00fcnyadaki Karadeniz tarihiyle ilgili alg\u0131lamalar da onlar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirledi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Of tarihi de bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n etraf\u0131nda yaz\u0131l\u0131rken, yaz\u0131lanlar\u0131n pek \u00e7o\u011fu yukar\u0131daki alg\u0131n\u0131n bir sonucu olarak refleks halinde tekrarlanan s\u00f6zlerle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Ancak 1827\u2019den g\u00fcn\u00fcm\u00fcze Karadeniz tarihi hakk\u0131nda bulunan belge ve bilgilerden hem Fallmerayer\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda hem de akabinde haz\u0131rlanan incelemelerde ortaya \u00e7\u0131kan tarih g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00fczeltilmesi gerekti\u011fi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Karadeniz tarihinin ve dolay\u0131s\u0131yla Of tarihinin ilk k\u0131sm\u0131 spek\u00fclasyona \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir d\u00f6nemdir. Bu devirle ilgili kaynaklarda anla\u015f\u0131lmas\u0131 ya da tan\u0131mlanmas\u0131 g\u00fc\u00e7 pek \u00e7ok bilgiye rastlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130lk\u00e7a\u011f tarih\u00e7ilerinin pek \u00e7o\u011funda rastlanan ger\u00e7eklerle mitolojinin birbirine kar\u0131\u015fmas\u0131 halini b\u00f6lgeyle ilgili bilgilerin \u00f6nemli k\u0131sm\u0131nda g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ayn\u0131 \u015fekilde pek \u00e7ok kaynakta yer alan mu\u011fl\u00e2k ifadeler sebebiyle herkes kendi penceresinden meselelere yakla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131nca tam bir bilgi kirlili\u011fi ve yorum farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kabilmektedir. Bu puslu atmosfer alt\u0131nda ger\u00e7eklere ula\u015fmak \u00e7ok \u00e7aba gerektiren bir i\u015ftir. Of tarihiyle ilgili haz\u0131rlanm\u0131\u015f eserler i\u00e7erisinde ticari maksatlarla haz\u0131rlanm\u0131\u015f olanlar\u0131n ve bilimsel k\u0131l\u0131kl\u0131 propaganda kitaplar\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmeyecek bir say\u0131da olmas\u0131 ise ger\u00e7eklere ula\u015ft\u0131rmay\u0131 daha da zorla\u015ft\u0131r\u0131r. \u201cOf\u2019un kurucular\u0131 ve ilk yerle\u015fimcileri kimlerdir?<\/em>\u201d, \u201c\u0130lk\u00e7a\u011fda b\u00f6lgede bulunan topluluklar hangi kimlerdi?<\/em>\u201d, \u201cOf tarih boyunca hangi devletlerin h\u00e2kimiyeti alt\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r?<\/em>\u201d gibi ilk d\u00f6neme ait konular\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u201cOf\u2019ta Osmanl\u0131lardan \u00f6nce bir Rum imparatorlu\u011fu mu vard\u0131?<\/em>\u201d, \u201cOf\u2019ta Osmanl\u0131lardan \u00f6nce ya\u015fayanlar kimlerdi? Onlara ne oldu?<\/em>\u201d, \u201cOf\u2019ta \u0130slamiyet nas\u0131l yay\u0131ld\u0131?<\/em>\u201d gibi pek \u00e7ok pop\u00fcler soru da tarih\u00e7ilerin kar\u015f\u0131s\u0131na s\u0131k\u00e7a \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu yaz\u0131da, bir makale \u00f6l\u00e7e\u011finde Of tarihiyle ilgili baz\u0131 meselelere tarih\u00ee kaynaklardan bakma amac\u0131 g\u00fcd\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n Of\u2019un Kurulu\u015fu\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n Of, XIX. y\u00fczy\u0131lda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir sahil kasabas\u0131d\u0131r. Bu tarihten \u00f6nce Solakl\u0131 deresinin denize ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 yerde bulunan Moroz iskelesi civar\u0131nda bir ticari yo\u011funluk vard\u0131. Ancak bug\u00fcnk\u00fc Of kasabas\u0131n\u0131n oldu\u011fu yerde bir yerle\u015fim yerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 1653\u2019ten sonraki elli y\u0131l i\u00e7erisinde ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Civar k\u00f6ylerden Per\u015fembe g\u00fcn\u00fcnden Moroz\u2019a gelen M\u00fcsl\u00fcman ahali, buraya yap\u0131lan camide Cuma namaz\u0131 k\u0131lmak ve al\u0131\u015fveri\u015f yapmak i\u00e7in per\u015fembeden pazara kadar 3-4 g\u00fcn boyunca burada kalmak zorundayd\u0131. B\u00f6ylece b\u00f6lgede b\u00fcy\u00fck bir n\u00fcfus hareketlili\u011fi olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131. \u0130htiyaca cevap vermek i\u00e7in k\u00f6yl\u00fclerin kalabilece\u011fi mek\u00e2nlar kurulmaya ba\u015fland\u0131. XVII. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na ait cizye defterlerinde Moroz\u2019da s\u00fcrekli isk\u00e2n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren kay\u0131tlar vard\u0131r. XVIII. y\u00fczy\u0131lda Baltac\u0131 deresi kenar\u0131ndaki K\u0131y\u0131c\u0131k\u2019ta da bir pazaryeri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015fsa da kaza mahkemesinin kurulmas\u0131yla birlikte Moroz resmen merkez haline geldi. XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru Moroz ad\u0131 unutularak \u015fimdiki yerinde Of kasabas\u0131 olu\u015ftu.[3]<\/a><\/p>\n\n\n\n Of kasabas\u0131n\u0131n olu\u015fumu XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na dayansa da b\u00f6lgenin yerle\u015fime a\u00e7\u0131lmas\u0131 daha eskidir. Kaynaklar ilk\u00e7a\u011fdan itibaren Of\u2019un \u00e7evresindeki belirli merkezlerde ya\u015fayan topluluklardan bahseder. Ancak b\u00f6lge tarihinin ilk d\u00f6nemleri kaynaklardaki belirsizlikler sebebiyle tam olarak a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulamamaktad\u0131r. Devrin kaynaklar\u0131 Trabzon kolonisinin ihti\u015fam\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7evredeki k\u00fc\u00e7\u00fck yerle\u015fim birimlerine \u00e7ok fazla ilgi g\u00f6stermez. \u00c7e\u015fitli eserlerde yer alan b\u00f6l\u00fck p\u00f6r\u00e7\u00fck bilgiler de b\u00f6lgenin erken devirlerini tam olarak ayd\u0131nlatmaya yetmez. Buna ra\u011fmen pek \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve yazar Of\u2019un ilk d\u00f6nemiyle ilgili ayr\u0131nt\u0131l\u0131 tasvirler yaparken bu g\u00f6r\u00fc\u015flerini sa\u011flam temellere dayand\u0131ramamaktad\u0131r. Haliyle \u015fehrin ilk yerle\u015fimcilerinin kim oldu\u011fu, hangi tarihte kuruldu\u011fu gibi konularda yayg\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerin \u00e7o\u011funun tarih\u00ee kan\u0131t\u0131 zay\u0131ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6lgenin ilk\u00e7a\u011fdaki durumu a\u011f\u0131r bir sis perdesi alt\u0131ndad\u0131r. Kaynaklar kolonizasyondan sonra Of\u2019tan bahsetmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu devirden \u00f6ncesi i\u00e7in \u00e7ok bir s\u00f6z s\u00f6yleme imk\u00e2n\u0131 yoktur. Haliyle pek \u00e7ok mesele karanl\u0131kta kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yaz\u0131lanlar\u0131n \u00e7o\u011fu kuvvetli tahminden \u00f6teye ge\u00e7mez. Baz\u0131 tahmin ya da tespitler o kadar s\u0131k tekrarlan\u0131r olmu\u015ftur ki kamuoyunda bunlar do\u011fru kabul edilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Genellikle bilindi\u011fi gibi Of\u2019un ilk yerle\u015fimcileri Yunanl\u0131lar de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc pek \u00e7ok eserde anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere Of\u2019un kurucusu olarak g\u00f6sterilen koloniciler Yunanistan\u2019dan de\u011fil Bat\u0131 Anadolu\u2019dan, Miletos \u015fehrinden b\u00f6lgeye gelmi\u015flerdir. Karadeniz\u2019in g\u00fcney k\u0131y\u0131lar\u0131nda ilk ticaret kolonilerini kuranlar\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Miletosludur. Dolay\u0131s\u0131yla \u015fehrin kurulu\u015funu Yunanl\u0131lara ba\u011flayanlar hata yapm\u0131\u015flard\u0131r. Di\u011fer yandan kaynaklar kolonicilerden \u00f6nce de b\u00f6lgede ya\u015fayanlar oldu\u011funa dair a\u00e7\u0131k bilgilerle doludur. Sadece Miletoslulardan \u00f6nce b\u00f6lgeye yerle\u015fenler il\u00e7enin daha sonra geli\u015fti\u011fi Moroz ve \u00e7evresine de\u011fil de g\u00fcneydeki vadilere yerle\u015fmi\u015ftir. \u0130lk\u00e7a\u011f kaynaklar\u0131 bu vadilerde ya\u015fayan, Yunanca konu\u015fmayan pek \u00e7ok farkl\u0131 topluluktan bahseder.[4]<\/a><\/p>\n\n\n\n Of\u2019un g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki yeri ticaret merkezi olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok elveri\u015flidir. G\u00fcneydeki yollar\u0131n sahille birle\u015fti\u011fi noktada bulunan bu de\u011fi\u015f toku\u015f merkezi sayesinde deniz yoluyla getirdikleri mallar\u0131 g\u00fcneydeki k\u0131rl\u0131k kesimde ya\u015fayan topluluklara kolayca satabilen koloniciler, Of\u2019ta, Trabzon\u2019un \u00e7evresindeki ticaret merkezlerinden birisini daha in\u015fa etmi\u015flerdir. Of\u2019u cazibe merkezi haline getiren en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi, Bayburt\u2019un denize en k\u0131sa bu yolla ula\u015fmas\u0131ndan kaynaklan\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Trabzon\u2019un g\u00fcneyindeki da\u011fl\u0131k kesimdeki yerle\u015fim yerlerinin sahildeki ticaret kolonilerine en k\u0131sa s\u00fcrede ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 yollar\u0131n ba\u015f\u0131nda Of\u2019a varan yol gelir.[5]<\/a>Of liman\u0131n\u0131n \u00e7ok uygun olmamas\u0131 sebebiyle gemilerin Solakl\u0131, Ortapazar, Eskipazar ve Aspet\u2019te duraklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazan B\u0131j\u0131\u015fkyan, Solakl\u0131 \u00f6n\u00fcnde, denize yak\u0131n, kuleli eski bir kalenin varl\u0131\u011f\u0131ndan da bahseder.[6]<\/a> \u0130\u015fte bu de\u011fi\u015f toku\u015f merkezinin etraf\u0131nda, bug\u00fcnk\u00fc Of \u015fehri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6lgedeki topluluklar\u0131n yerle\u015fim tercihlerini etkileyen sebeplerin ba\u015f\u0131nda ge\u00e7im kaynaklar\u0131n\u0131n farkl\u0131 olmas\u0131 gelir. Koloniciler tamamen ticaret yapmak i\u00e7in b\u00f6lgeye gelen unsurlar oldu\u011fu i\u00e7in sahile yerle\u015fmeyi tercih ederken y\u00f6renin yerlileri olan topluluklar tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla ge\u00e7indi\u011fi i\u00e7in daha i\u00e7 kesimlerde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Ancak bu tercih, Of\u2019u kolonicilerin kurdu\u011fu anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n\n\n\n Romal\u0131lar devrinde Of, 130\u2019lu y\u0131llarda imparatorlu\u011fun do\u011fu s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktayd\u0131. Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun do\u011fuya do\u011fru ilerlemesi neticesinde b\u00f6lgedeki siyasi unsurlar bir bir ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131rken y\u00f6redeki topluluklar da ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybetmekteydi. Bunun sonucu olarak b\u00f6lgede sadece siyasi bak\u0131mdan de\u011fil k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7\u0131dan da b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fim meydana gelmekteydi. Kapadokya valisi Arrianus\u2019un imparatoruna sundu\u011fu rapordan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla Of deresi, Romal\u0131larla b\u00f6lgenin yerli topluluklar\u0131 aras\u0131nda hudut haline gelmi\u015fti.[7]<\/a> S\u0131n\u0131r\u0131n \u00f6te yakas\u0131nda hala Romal\u0131lar\u0131n h\u00e2kimiyetine girmemi\u015f topluluklar ya\u015famaktayd\u0131. Of\u2019tan ba\u015flay\u0131p Batum\u2019a kadar uzayan sahada k\u00fc\u00e7\u00fck yerli denizci kabileler vard\u0131. Krallar\u0131n\u0131n saray\u0131 Furtuna deresinin a\u011fz\u0131nda bulunan Heniokhisimli bu kabilelerin g\u00fcneyindeki da\u011fl\u0131k kesimde ise Makhelon kabilesi ya\u015famaktayd\u0131.[8]<\/a> B\u00f6ylece kolonizasyondan \u00f6nce b\u00f6lgede var olan kabilelerin Roma h\u00e2kimiyeti devrinde de yedi as\u0131rdan fazla bir s\u00fcredir b\u00f6lgede mevcudiyetini devam ettirdi\u011fi de ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n Of ad\u0131n\u0131n Yunanca Ofis\u2019ten geldi\u011fi ve y\u0131lan gibi anlam\u0131na geldi\u011fi kentle ilgili pek \u00e7ok kitapta ge\u00e7er. Ancak Karadeniz b\u00f6lgesindeki yer isimleri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan muteber bilim adamlar\u0131 bu g\u00f6r\u00fc\u015fe kat\u0131lmamaktad\u0131r. Onlara g\u00f6re b\u00fct\u00fcn sahil \u015feridinde ad\u0131n\u0131n k\u00f6keni olan \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck yerle\u015fim yeri vard\u0131r: Tripolis (Tirebolu), Athena (Pazar) ve Pavraea (Bafra).[9]<\/a>\u00a0Dolay\u0131s\u0131yla Of isminin Yunanca k\u00f6kenli olma ihtimali yeniden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda olu\u015fmaya ba\u015flayan bir kasabaya antik d\u00f6nemden kalma bir ismin verilmesi pek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6z\u00fckmemektedir.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Tarih Boyunca Of\u2019a H\u00e2kim Olan Devlet ve Topluluklar<\/strong><\/p>\n\n\n\n Trabzon ve Of\u2019ta ilk h\u00e2kim olan devlet ve topluluklar\u0131n kim oldu\u011fu meselesi karanl\u0131kt\u0131r. Hititlerin, Ga\u015fkalar\u0131n ya da Asurlar\u0131n b\u00f6lgeye yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konusunda \u00e7e\u015fitli rivayetler bulunsa da bunlar\u0131n ger\u00e7eklik pay\u0131 azd\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde Etr\u00fcsklerle irtibatland\u0131r\u0131lan Pelakslar\u0131n buradaki varl\u0131\u011f\u0131 da ayd\u0131nl\u0131\u011fa kavu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Orta Asya\u2019dan b\u00f6lgeye g\u00f6\u00e7 eden topluluklarla birlikte tarih kaynaklar\u0131 da hem Do\u011fu ve \u0130\u00e7 Anadolu\u2019dan, hem de Do\u011fu Karadeniz, Trabzon ve \u00e7evresinden bahsetmeye ba\u015flar. Bunlar, M\u00d6. VIII. y\u00fczy\u0131lda Orta Asya\u2019y\u0131 terk edip Anadolu\u2019ya, oradan da kuzeye y\u00f6nelerek Do\u011fu Karadeniz\u2019e h\u00e2kim olan Kimmerlerdir. M\u00d6. VII. y\u00fczy\u0131lda Kimmerleri takiben Anadolu\u2019ya ve Karadeniz b\u00f6lgesine gelerek onlar\u0131 K\u0131r\u0131m ve \u00e7evresine \u00e7ekilmek zorunda b\u0131rakan \u0130skitler de Orta Asyal\u0131 bir topluluktu.[10]<\/a> Bu iki topluluk dolay\u0131s\u0131yla baz\u0131 bat\u0131l\u0131 bilginler Do\u011fu Karadeniz b\u00f6lgesinin en eski ahalisinin Orta Asyal\u0131lar oldu\u011funu yazar. Of tarihi i\u00e7in bu k\u0131s\u0131m en ihmal edilen yerlerden birisidir. Of\u2019un kurulu\u015funu kolonicilik d\u00f6nemine ba\u011flayanlar bu unsurlar\u0131n b\u00f6lgeye h\u00e2kim oldu\u011funu g\u00f6rmezlikten gelme gibi bir e\u011filim i\u00e7indedir ki bunun ilm\u00ee bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoktur. <\/p>\n\n\n\n Miletoslular\u0131n Of\u2019ta koloni kurmas\u0131 \u0130skit h\u00e2kimiyeti s\u0131ras\u0131ndad\u0131r. Bat\u0131 Anadolu\u2019dan b\u00f6lgeye gelen bu t\u00fcccar grup M\u00d6. VII. y\u00fczy\u0131lda ba\u015flayan Med idaresine girdi ve bu devir yakla\u015f\u0131k elli y\u0131l s\u00fcrd\u00fc. M\u00d6. VI. as\u0131r ortalar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan Pers h\u00e2kimiyetiyle birlikte yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 y\u00fcz y\u0131l boyunca Of, \u0130ranl\u0131lar\u0131n denetiminde kald\u0131. M\u00d6. 334\u2019te Makedonyal\u0131 \u0130skender b\u00f6lgedeki Pers egemenli\u011fine son verdi, ancak k\u0131sa s\u00fcre sonra \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine valilerinden \u0130ran k\u00f6kenli Mihridates, b\u00f6lgeye h\u00e2kim oldu. Tarihe Pontus Krall\u0131\u011f\u0131<\/em> olarak ge\u00e7en bu devlet asl\u0131nda \u0130ranl\u0131lar\u0131nd\u0131 ve Romal\u0131lara kar\u015f\u0131 b\u00f6lgeyi savundu.[11]<\/a> Ancak M\u00d6. 66\u2019da Romal\u0131lar\u0131n b\u00f6lgeyi ele ge\u00e7irmesini \u00f6nleyemediler.[12]<\/a> 395\u2019ten sonra Do\u011fu Roma yani Bizans \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun idaresinde kalan b\u00f6lge, 1204\u2019te \u0130stanbul\u2019un Ha\u00e7l\u0131lar\u0131n eline ge\u00e7mesinden sonra Komnenoslar\u0131n idaresine girdi. <\/p>\n\n\n\n XIII. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda Do\u011fu Karadeniz b\u00f6lgesinde h\u00e2kimiyet tesis eden Komnenoslar, Kastamonu k\u00f6kenli bir aile olup askeri asalet s\u0131n\u0131f\u0131na mensupturlar. 1081\u2019de ba\u015flayan ve 1185\u2019e kadar devam eden s\u00fcre\u00e7te kesintisiz olarak Bizans \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nu idare etmi\u015flerdir. 1204\u2019te IV. Ha\u00e7l\u0131 seferi s\u0131ras\u0131nda Latinler \u0130stanbul\u2019u ele ge\u00e7irerek y\u00f6netime el koymu\u015flard\u0131. Olu\u015fan b\u00fcy\u00fck karma\u015fada, Komnenos ailesine mensup iki gen\u00e7, Aleksios ve David, G\u00fcrcistan\u2019a ka\u00e7arak akrabalar\u0131 Krali\u00e7e Tamara\u2019n\u0131n (1184-1212) yan\u0131na gitmi\u015fti. Kafkasya\u2019n\u0131n \u00f6nemli g\u00fcc\u00fc haline gelen G\u00fcrc\u00fcler, Erzurum\u2019un kuzeybat\u0131s\u0131n\u0131 h\u00e2kimiyeti alt\u0131na almak isteyen istemekte ve bunu yapabilecek m\u00fcttefik bir unsur aramaktayd\u0131. Onun i\u00e7in Komnenos karde\u015flere verdi\u011fi asker\u00ee destekle onlar\u0131n Nisan 1204\u2019te Trabzon\u2019u ele ge\u00e7irip buradan Karadeniz Ere\u011flisine kadar olan b\u00f6lgeye h\u00e2kim olmalar\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece tarihte Trabzon Rum Devleti<\/em> olarak bilinen siyas\u00ee te\u015fekk\u00fcl ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Pek \u00e7ok kaynakta imparatorluk<\/em> olarak an\u0131lsa da siyas\u00ee, ekonomik ve asker\u00ee sebeplerden bu nitelemenin ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Tarihin hi\u00e7bir d\u00f6neminde dar bir k\u0131y\u0131 \u015feridinde, en geni\u015f s\u0131n\u0131rlar\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 zamanda Samsun ve Sinop kent merkezleri hari\u00e7 olmak \u00fczere 6 \u015fehre h\u00e2kim bir imparatorluk var olmam\u0131\u015ft\u0131r. Ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan sadece 10 y\u0131l sonra Sel\u00e7uklular\u0131n y\u00fcksek h\u00e2kimiyetini tan\u0131yarak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybeden ve Sel\u00e7uklularla yapt\u0131klar\u0131 anla\u015fma icab\u0131nca 4 \u015fehri idare etmelerine izin verilen Komnenoslar, XIV. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren sadece Giresun ve Trabzon\u2019a h\u00e2kimdi. Komnenoslar\u0131n bir ba\u015fka devleti ilhak edip b\u00fcnyesine katarak siyas\u00ee g\u00fc\u00e7 bak\u0131m\u0131ndan imparatorlu\u011fu \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131racak derecede geni\u015flemesi s\u00f6z konusu olmam\u0131\u015ft\u0131r. Komnenos ordusu paral\u0131 askerlerden olu\u015fan ve emsali kuvvetler i\u00e7erisinde en etkisiz olanlardan birisiydi. Ekonomik bak\u0131mdan ise Mo\u011follar\u0131n farz etti\u011fi gibi baz\u0131 ticaret merkezlerini idare eden bir siyas\u00ee te\u015fekk\u00fcl<\/em>olarak kabul edilebilirlerdi.[13]<\/a> Of\u2019un 1204\u2019ten sonra denetimi alt\u0131na girdi\u011fi ve yayg\u0131n olarak Rum imparatorlu\u011fu olarak bilinen h\u00e2kimiyet b\u00f6ylece ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. 15 A\u011fustos 1461\u2019de Fatih\u2019in Trabzon\u2019u fethetmesi, akabinde de Of\u2019un Osmanl\u0131 topraklar\u0131na d\u00e2hil olmas\u0131yla bu d\u00f6nem sona erdi. <\/p>\n\n\n\n Of kronolojisine genel bir bak\u0131\u015f bile baz\u0131 hususlar\u0131n bug\u00fcne kadar ihmal edildi\u011fini g\u00f6sterir. Of\u2019un tarihini kolonicilerle ba\u015flatan g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn do\u011fruyu yans\u0131tmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131karken Yunanl\u0131lardan evvel b\u00f6lgede Orta Asyal\u0131 topluluklar\u0131n oldu\u011fu tarihen sabittir. Romal\u0131lar ve Makedonyal\u0131lar h\u00e2kimiyeti s\u0131ras\u0131nda b\u00f6lgede Yunan ve Bizans k\u00fclt\u00fcr\u00fc yay\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fu Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun VI. y\u00fczy\u0131lda b\u00f6lge halklar\u0131n\u0131 devlete ba\u011flamak i\u00e7in Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 resm\u00ee din, Grek\u00e7eyi de ibadet dili haline getirmesinin bu yay\u0131lmada \u00f6nemli bir rol\u00fc vard\u0131r. Bir Bizans tarih\u00e7isinin ifadesiyle Romal\u0131lar\u0131n tanr\u0131s\u0131n\u0131 ve imparatorunu tan\u0131yan<\/em> farkl\u0131 k\u00f6kenden topluluklar b\u00f6ylece \u0130ranl\u0131lardan uzak duracakt\u0131.[14]<\/a> Ancak bu devirden sonra kaynaklarda Karadeniz b\u00f6lgesinin yerlileri olarak ge\u00e7en topluluklar\u0131n ismi an\u0131lmaz olmu\u015ftur. Demek ki bu topluluklar bir s\u00fcre sonra dil ve dinlerini de\u011fi\u015ftirmenin tesiriyle kimliklerini yitirerek ba\u015fka bir isim alt\u0131nda ya\u015famaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu isim, Araplar\u0131n Roma vatanda\u015f\u0131<\/em> anlam\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131 Rum\u2019dur. Hem koloniciler hem de o devirden beri b\u00f6lgede ya\u015fayanlar Ortodoksluk potas\u0131nda erimi\u015f ve ortaya Rum ad\u0131 verilen kar\u0131\u015f\u0131m \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn yayg\u0131n olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere Rum ve Yunanl\u0131 kavramlar\u0131 birbirinin ayn\u0131 \u015feyler de\u011fildi. <\/p>\n\n\n\n Roma ve Bizans devirlerinde b\u00f6lgede ya\u015fanan de\u011fi\u015fimin Mihridates ve Komnenos egemenlikleri i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bunlar daha \u00e7ok yerli unsurlara dayanarak var olmu\u015f ve Romal\u0131lar\u0131n b\u00f6lgede n\u00fcfuz kurmas\u0131n\u0131 engellemi\u015ftir. \u0130ranl\u0131lar kendi g\u00fc\u00e7lerinin yan\u0131 s\u0131ra b\u00f6lgedeki halklar\u0131n da deste\u011fiyle Romal\u0131larla m\u00fccadele etmi\u015flerdir. Komnenoslar zaman\u0131nda ise \u0130stanbul\u2019dan gelen ve Bizans yanl\u0131s\u0131 olan Skolarl\u0131 grubu h\u00fck\u00fcmdar\u0131n yak\u0131n \u00e7evresini tutarken Mezokaldiyal\u0131lar isimli yerlilerin \u00f6nde gelenlerinden olu\u015fan bir grupla iktidar m\u00fccadelesi yapmaktayd\u0131. Bu ikincisi daha \u00e7ok geni\u015f toprak sahipleriydi ve halk \u00fczerindeki etkilerinin yan\u0131 s\u0131ra zaman zaman devletin \u00fcst d\u00fczey mevkilerini ele ge\u00e7irmeyi de ba\u015farmaktayd\u0131. Bunlar\u0131n etkili oldu\u011fu zamanlarda Komnenos h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131 daha ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k yanl\u0131s\u0131 bir tutum izlerken di\u011ferlerinin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 hissedildi\u011finde ise \u0130stanbul\u2019la ili\u015fkiler geli\u015fmekteydi.[15]<\/a> Dolay\u0131s\u0131yla bu d\u00f6nemi \u00f6nceki devirle bir tutmak \u00e7ok do\u011fru de\u011fildir. Ayn\u0131 \u015fekilde Komnenoslar\u0131n kurdu\u011fu devlet hakk\u0131nda kamuoyunda olu\u015fan imparatorluk<\/em> alg\u0131s\u0131 ise ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tmaz. Yukar\u0131da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere bu siyas\u00ee te\u015fekk\u00fcl Osmanl\u0131lar \u00e7a\u011f\u0131ndaki orta b\u00fcy\u00fckl\u00fckteki bir beylik g\u00fcc\u00fcndedir. Of tarihiyle ilgili bu ger\u00e7ekler g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulursa b\u00f6lgenin tarihini daha do\u011fru anlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrklerin XV. y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131na kadar neden Of\u2019u almad\u0131\u011f\u0131 pek \u00e7ok a\u00e7\u0131dan cevaplanan bir sorudur. Ancak i\u015fin asl\u0131 \u015fudur: XI. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda yani Malazgirt zaferinden itibaren Anadolu\u2019ya gelen T\u00fcrkler konar-g\u00f6\u00e7er yani yar\u0131 g\u00f6\u00e7ebedir, hayvanc\u0131l\u0131kla ge\u00e7inmektedir ve kalabal\u0131k hayvan s\u00fcr\u00fclerini besleyip bar\u0131nd\u0131rabilecekleri geni\u015f otlaklara ihtiya\u00e7 duyarlar. Ayr\u0131ca rutubetli yerlerde ya\u015famaktan pek ho\u015flanmazlar. Of\u2019un g\u00fcneyindeki da\u011flar\u0131n \u00f6tesinde bu t\u00fcr yerler mevcuttur ve oralar Of\u2019un al\u0131nmas\u0131ndan d\u00f6rt as\u0131rdan daha fazla bir zamand\u0131r T\u00fcrklerin elindedir. Bayburt\u2019a yerle\u015fen bu T\u00fcrkmen gruplar\u0131 Of\u2019un y\u00fcksek kesimlerini yaylak olarak kullan\u0131rken Of\u2019a yerle\u015fmeyi tercih etmemi\u015flerdir. Osmanl\u0131lar\u0131n b\u00f6lgeyi ele ge\u00e7irmesi ise Anadolu\u2019da siyas\u00ee birli\u011fi sa\u011flama politikas\u0131n\u0131n bir zaruretidir. Osmanl\u0131 isk\u00e2n\u0131ndan sonra b\u00f6lgeye gelenlerin yerle\u015fti\u011fi yerlerin kentin g\u00fcneye uzanan y\u00fcksek kesimleri olmas\u0131, Of\u2019a yerle\u015fen ilk T\u00fcrkmenlerin sahile yerle\u015fmede isteksiz davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hayat tarzlar\u0131na uygun g\u00f6rd\u00fckleri yerleri tercih ettiklerini g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n \u00a0Of\u2019ta \u0130slamiyet\u2019in Yay\u0131lmas\u0131\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1461\u2019de Trabzon\u2019un II. Mehmed taraf\u0131ndan fethedilmesiyle birlikte b\u00f6lgede \u0130slamiyet h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde yay\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu yay\u0131lman\u0131n en \u00f6nemli sebebi, Osmanl\u0131 devletinin isk\u00e2n politikas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u00fclkenin \u00e7e\u015fitli yerlerinden getirilen M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk unsurlar\u0131n Trabzon\u2019a yerle\u015ftirilmesidir. Genellikle Osmanl\u0131 muhalifi b\u00f6lgelerde ya\u015fayan ahali Trabzon ve \u00e7evresine yerle\u015ftirilerek ayn\u0131 anda iki amaca ula\u015f\u0131lmaktad\u0131r: Bir tarafta muhalif unsurlar\u0131n belirli b\u00f6lgelerdeki yo\u011funlu\u011fu azalt\u0131larak onlar\u0131n potansiyel tehdit olmaktan \u00e7\u0131kmalar\u0131 sa\u011flanmakta, di\u011fer taraftan yeni fethedilen yerlerdeki \u0130slam n\u00fcfus art\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Bu siyaset 1461\u2019den sonra Trabzon ve \u00e7evresinde de uygulanarak k\u0131sa s\u00fcrede b\u00f6lgede M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00e7o\u011funluk haline gelmesi sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve bilim adamlar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fmalarla b\u00f6lgede yo\u011fun bir din de\u011fi\u015ftirme olay\u0131 ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 sonucuna ula\u015f\u0131larak M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusun art\u0131\u015f\u0131, Rumlar\u0131n Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 terk ederek \u0130slamiyet\u2019e ge\u00e7mesine ba\u011flanmaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar bu bilgiyi esas kabul eden pek \u00e7ok ki\u015fi de kamuoyunda yayg\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce haline gelmesini sa\u011flayacak \u015fekilde ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceyi tekrarlam\u0131\u015flard\u0131r. Oysa ger\u00e7ek olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r. A\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde s\u00f6ylemek gerekirse Of\u2019ta Rumlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerle\u015fim yerlerine ait hem Osmanl\u0131 hem de Rum kay\u0131tlar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, kitlesel bir din de\u011fi\u015ftirme \u00f6rne\u011fine rastlaman\u0131z m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle il\u00e7e, k\u00f6y, nahiye ya da mahalle baz\u0131nda Rumlar\u0131n topluca din de\u011fi\u015ftirdi\u011fi bir yere rastlaman\u0131z imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Bunun propagandas\u0131n\u0131 yapanlar somut olarak bir yerle\u015fim yeri ismi veremezler \u00e7\u00fcnk\u00fc bunu yapsalar hem Osmanl\u0131 kaynaklar\u0131ndan hem de di\u011fer kaynaklardan b\u00f6yle bir \u015feyin ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131kacak, onlar\u0131n propaganda malzemeleri de ellerinden al\u0131nacakt\u0131r. B\u00f6lgede kimlik \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015fanlar ayn\u0131 iddialar\u0131n\u0131 tekrar etmeye devam edebilir, ancak bunlarla ilgili sunacaklar\u0131 bir kan\u0131tlar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu iddialar\u0131n tarihi a\u00e7\u0131dan ciddiye al\u0131n\u0131r bir taraf\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Of\u2019a ilk olarak yerle\u015fen M\u00fcsl\u00fcmanlar, asker olarak b\u00f6lgeye getirilenlerdir. 1515 y\u0131l\u0131na ait tahrir defterlerinde Of\u2019ta \u0130slam dinine mensup olanlar \u015fehre g\u00fcvenlik i\u00e7in getirilen askerlerdi.[16]<\/a>\u00a0XVI. y\u00fczy\u0131l boyunca kurulan yeni k\u00f6ylere M\u00fcsl\u00fcman ahali yerle\u015ftirilmeye ba\u015flanmas\u0131yla Of n\u00fcfusundaki de\u011fi\u015fim de ba\u015flad\u0131. Solakl\u0131 deresinin do\u011fusundan Eskipazar\u2019a kadar olan k\u0131y\u0131 \u015feridi ile g\u00fcneyde Hayrat, P\u0131narca, Ge\u00e7itli k\u00f6y\u00fc ve Yenik\u00f6y\u2019e ula\u015fan m\u0131nt\u0131ka M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk yerle\u015fimine a\u00e7\u0131l\u0131r. Zaten buran\u0131n daha \u00fcst kesiminde yaylalar ba\u015flar.[17]<\/a>1486\u2019da yap\u0131lan tahrirde 30 k\u00f6y\u00fc bulunan Of\u2019ta M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk unsurlar\u0131n yerle\u015ftirilmeye ba\u015flanmas\u0131ndan sonra b\u00fcy\u00fck bir n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. 1681\u2019de yerle\u015fim alan\u0131n\u0131n 91 k\u00f6ye ula\u015fmas\u0131 bu art\u0131\u015f\u0131n ilk g\u00f6stergesidir.[18]<\/a>Bir yandan b\u00f6lgeye M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrk ahali yerle\u015ftirilirken di\u011fer taraftan da Of\u2019taki Hristiyanlardan bir k\u0131sm\u0131 \u0130slamiyet\u2019i benimsemeye ba\u015flad\u0131. Osmanl\u0131 sistemi i\u00e7erisinde din de\u011fi\u015ftiren ki\u015filerin a\u00e7\u0131k kimli\u011fi, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yer, M\u00fcsl\u00fcman olduktan sonra ald\u0131\u011f\u0131 isim gibi \u00e7e\u015fitli \u00f6zellikleri kad\u0131l\u0131klarda bulunan ihtida defterlerine kaydedilir. Of ve \u00e7evresinde Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 terk ederek \u0130slamiyet\u2019i benimseyen fertlerle ilgili olarak bu kaynaklardan istifade edilebilir ve H. Umur\u2019un yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarla b\u00f6lgede din de\u011fi\u015ftirme meselesini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde halletmi\u015ftir.[19]<\/a>\u00a0Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar dikkatle incelendi\u011finde g\u00f6r\u00fclecektir ki Of ve \u00e7evresinde insanlar birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 zamanlarda bireysel olarak m\u00fcft\u00fcl\u00fcklere m\u00fcracaat ederek din de\u011fi\u015ftirme isteklerini beyan etmi\u015fler ve d\u00fczenlenen belgelerle resmen \u0130slamiyet\u2019e mensup olmu\u015flard\u0131r. Ancak propagandas\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ya da san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi bir k\u00f6y veya mahalle ahalisi m\u00fcft\u00fcl\u00fc\u011fe m\u00fcracaat ederek din de\u011fi\u015ftirmemi\u015ftir.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Of\u2019taki Hristiyanlara mahsus bir konu y\u0131llarca dikkatten ka\u00e7m\u0131\u015f, ancak Trabzon\u2019la ilgili kilise ar\u015fivlerinin \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesiyle uzun zaman sonra da olsa \u00f6nemli bir ger\u00e7ek ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcrkiye\u2019de bu ar\u015fivleri inceleyecek uzmanlar\u0131n yoklu\u011fundan, son d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131kanlar\u0131n da meseleye ilgisizli\u011finden dolay\u0131 y\u0131llarca karanl\u0131kta kalan pek \u00e7ok ger\u00e7ek, orta d\u00f6nem Grek\u00e7e bilen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan ayd\u0131nlat\u0131ld\u0131. Bu konu Of\u2019taki Hristiyanlar\u0131n milliyeti meselesiydi. Osmanl\u0131 belgelerinde milliyete vurgu yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Rum Ortodoks<\/em> olarak bilinen bu topluluk k\u00f6ken itibariyle Yunanl\u0131 veya Yunanl\u0131l\u0131kla ba\u011flant\u0131l\u0131 kabul edilmekteydi. Ancak ba\u015fta A. Bryer, G. Nakrakas, R. Shukurov gibi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n \u00f6zeni sayesinde mesele g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ayd\u0131nlanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6lgedeki kilise kay\u0131tlar\u0131n\u0131 inceleyen G. Nakrakas, Of\u2019taki Hristiyanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n Rumca isim ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etmi\u015fti. Dikkatini bu konu \u00fczerine yo\u011funla\u015ft\u0131ran Yunan ara\u015ft\u0131rmac\u0131, Solakl\u0131 ve B\u00fcy\u00fckdere vadilerinde, n\u00fcfusu 10.000 ile 12.000 aileden olu\u015fan Hristiyan ahalinin tamam\u0131n\u0131n T\u00fcrk oldu\u011funu anlam\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131lar\u0131n b\u00f6lgeye h\u00e2kim olmas\u0131ndan sonra da ayn\u0131 b\u00f6lgede varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettiren bu grup, XVII. y\u00fczy\u0131ldan itibaren \u0130slamiyet\u2019i benimsemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.[20]<\/a> G. Nakrakas\u2019\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 60.000 civar\u0131ndaki n\u00fcfusa sahip T\u00fcrklerin Osmanl\u0131lardan \u00f6nce Of ve \u00e7evresine nas\u0131l yerle\u015fti\u011fi sorusu ise konuyla ilgili ara\u015ft\u0131rmalar geli\u015ftik\u00e7e daha anla\u015f\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. A\u015fa\u011f\u0131da belirtilece\u011fi \u00fczere b\u00f6lgedeki yer isimleriyle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar sayesinde Osmanl\u0131lardan \u00f6nce Hristiyan T\u00fcrklerin, Trabzon ve do\u011fusuna kalabal\u0131k gruplar halinde yerle\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 d\u00f6nemde Ma\u00e7ka ve \u00e7evresine yerle\u015fen T\u00fcrkler, b\u00f6lgedeki Hristiyanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktayd\u0131.[21]<\/a> Bundan a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131labilece\u011fi \u00fczere Of\u2019taki Hristiyanlar kendilerine mahsus bir yerle\u015fim sahas\u0131 olu\u015ftururken Ma\u00e7ka\u2019dakiler, di\u011fer milliyetlere mensup Hristiyanlarla bir arada ya\u015famaktayd\u0131. Di\u011fer taraftan, Rum teriminin etnik olarak Ortodoksluk potas\u0131nda erimi\u015f farkl\u0131 topluluklar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu bir kar\u0131\u015f\u0131m<\/em> oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki tespitin en g\u00fczel \u00f6rneklerinden birisi Trabzon\u2019dad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n XIII. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan Komnenos h\u00e2kimiyeti s\u0131ras\u0131nda Artvin-Rize-Trabzon aras\u0131na yo\u011funla\u015fmaya ba\u015flayan Hristiyan T\u00fcrkler, Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetine kadar belirli b\u00f6lgelerde \u00e7o\u011falm\u0131\u015flard\u0131 ki bunlardan birisi de Of-\u00c7aykara havalisiydi. Bu Hristiyan T\u00fcrk grubu K\u0131p\u00e7aklard\u0131 ve y\u00fcz y\u0131ldan fazla bir zamand\u0131r G\u00fcrcistan\u2019da ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131. G\u00fcrc\u00fc krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n yeniden ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck pay sahibi olan, hazine sorumlulu\u011fu ve ba\u015fkomutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irecek kadar da devlete n\u00fcfuz eden K\u0131p\u00e7aklar, bu \u00fclkedeki siyaset de\u011fi\u015fikli\u011fi sonucu g\u00f6zden d\u00fc\u015f\u00fcnce yukar\u0131daki b\u00f6lgeye g\u00f6\u00e7 etmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131.[22]<\/a> Karadeniz tarihine ait ciddi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla tan\u0131nan M. Bilgin, bir aileden yola \u00e7\u0131karak Hristiyan T\u00fcrklerin Of\u2019a nas\u0131l yerle\u015fti\u011finin hik\u00e2yesini \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde ortaya koymu\u015ftu. K\u0131p\u00e7ak k\u00f6kenli bir ailenin Gence-Karaba\u011f\u2019a yerle\u015fmesi oradan da XIV. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda Rize-Trabzon aras\u0131na g\u00f6\u00e7leri ana fikri \u00fczerinde \u015fekillenen bu eser, Sarallar\u2019\u0131 \u00f6zne yaparak K\u0131p\u00e7aklar\u0131n Of\u2019a geli\u015finin izini s\u00fcrmekteydi.[23]<\/a> \u0130\u015fte bu grup, kitle halinde \u0130slamiyet\u2019i benimseyen bir topluluk olarak kay\u0131tlardaki yerini alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ailenin yan\u0131 s\u0131ra K\u0131p\u00e7aklardan kalan Of ve \u00e7evresindeki yerle\u015fim yeri isimleri ba\u015fka gruplar\u0131n da y\u00f6reye yerle\u015fti\u011fini g\u00f6sterir. Of kazas\u0131ndaki Gorgora, di\u011fer ismiyle Bacan k\u00f6y\u00fc de bir K\u0131p\u00e7ak oyma\u011f\u0131 olan Be\u00e7ene\/Becene\u2019lerden gelmektedir. Yine Of\u2019taki Balaban k\u00f6y\u00fc de K\u0131p\u00e7aklarda \u015fah\u0131s ad\u0131 olan Balaban\u2019dan kalmad\u0131r.[24]<\/a> Bug\u00fcnk\u00fc Bar\u0131\u015f k\u00f6y\u00fcn\u00fcn Komarlar anlam\u0131na gelen Komarit ismi de K\u0131p\u00e7ak oymaklar\u0131ndan birisi olan Kumar ya da Komar oyma\u011f\u0131ndan ismini alm\u0131\u015ft\u0131r.[25]<\/a><\/p>\n\n\n\n Osmanl\u0131 \u00f6ncesi d\u00f6nemde Trabzon ve \u00e7evresindeki Hristiyan T\u00fcrk varl\u0131\u011f\u0131 Of ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. B\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 K\u0131p\u00e7aklar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu Hristiyan T\u00fcrkler, genel olarak G\u00fcrcistan \u00fczerinden Karadeniz b\u00f6lgesine g\u00f6\u00e7 etmi\u015flerdi. Bunlardan bir k\u0131sm\u0131 Komnenoslar\u0131n hizmetine girerken bir k\u0131sm\u0131 da ba\u011f\u0131ms\u0131z hareket etmekteydi. Birinci grup daha \u00e7ok Trabzon\u2019un g\u00fcvenli\u011fiyle ilgili stratejik merkezlerde yo\u011funla\u015f\u0131rken ikinci grup hayvanc\u0131l\u0131kla ge\u00e7indi\u011fi i\u00e7in \u00f6zellikle konar-g\u00f6\u00e7er hayata elveri\u015fli belirli b\u00f6lgelerde toplanm\u0131\u015ft\u0131. Ma\u00e7ka b\u00f6lgesindeki Hristiyanlar\u0131n yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 olu\u015fturan T\u00fcrkler ilk gruba d\u00e2hil edilebilirken Of\u2019takiler daha \u00e7ok ikinci gruba mensup olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Of\u2019ta \u0130slamiyet\u2019in yay\u0131lma d\u00f6nemi hakk\u0131nda kaynaklara yans\u0131yan bir ola\u011fan\u00fcst\u00fcl\u00fck yoktur. Tarih\u00ee kay\u0131tlarda \u0130slam ve Hristiyan cemaatleri aras\u0131nda bir \u00e7at\u0131\u015fma ya da olumsuzluk oldu\u011funa dair iz bulmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ancak Of\u2019un simgeleri aras\u0131nda \u00f6n planda olan din\u00ee kurumlar kentin b\u00f6lgedeki konumunu de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. Of medreseleri sadece Trabzon ve \u00e7evresinde de\u011fil b\u00fct\u00fcn \u00fclkede \u00fcn\u00fc duyulan e\u011fitim kurumlar\u0131 haline gelmi\u015f, buradan yeti\u015fen din adamlar\u0131 tarihte b\u00fcy\u00fck izler b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Bu safhada Of\u2019ta \u0130slamiyet\u2019in yay\u0131lmas\u0131 anlat\u0131l\u0131rken ilk akla gelen bir meseleye de temas etmek gerekir: Mara\u015fl\u0131lar\u0131n Of\u2019ta \u0130slamiyet\u2019i yayma konusu halk aras\u0131nda efsane haline gelmi\u015f ve b\u00f6lgeyle ilgili eserlerde de kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eehirdeki yayg\u0131n bir inan\u0131\u015fa g\u00f6re Mara\u015fl\u0131 \u015eeyh Osman Efendi ve karde\u015fleri Of ve \u00e7evresinde \u0130slamiyet\u2019i yaymaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Osman Efendi Pa\u00e7an\u2019da, Hasan Efendi Eskipazar\u2019da, \u0130lyas Efendi de Yente\u2019de faaliyet g\u00f6stererek buradaki halk\u0131 \u0130slamla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.Bu ki\u015filer muhtemelen Mara\u015f ve \u00e7evresinden Trabzon\u2019da zorunlu isk\u00e2na t\u00e2bi tutulan Dulkadiro\u011flular\u0131ndan bir gruba mensuptur. XV. y\u00fczy\u0131ldan sonra b\u00f6lgeye gelen pek \u00e7ok boy ya da oymak gibi Dulkadirli toplulu\u011fu da Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin rakibi olan beyliklerden birisinin insan g\u00fcc\u00fcyd\u00fc. Osmanl\u0131 bunlar\u0131 Trabzon\u2019a yerle\u015ftirmekle bir yandan rakiplerinin n\u00fcfusunu azalt\u0131rken di\u011fer taraftan yeni fethetti\u011fi yerlerdeki M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusu art\u0131rmaktayd\u0131. Ancak Osmanl\u0131lar\u0131n b\u00f6lgedeki Hristiyanlar\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131rmak gibi bir sistemi yoktu ve bunun i\u00e7in de birilerinin g\u00f6revlendirildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek tarih\u00ee ger\u00e7eklere \u00e7ok uymaz. Osman Efendi ve karde\u015fleri burada \u0130slamiyet\u2019i yaymay\u0131 kendisine g\u00f6rev olarak kabul etmi\u015f olabilir. Ancak onlar\u0131n geli\u015finden sonra b\u00f6lgedeki Hristiyanlar\u0131n \u0130slamiyet\u2019i benimsedi\u011fine dair Osmanl\u0131 belgelerine yans\u0131yan bir kay\u0131t yoktur. Bu sebeple Osman Efendi ve karde\u015flerini b\u00f6lgedeki M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n inan\u00e7lar\u0131n\u0131 ve dini bilgilerini kuvvetlendiren ki\u015filer olarak g\u00f6rmek daha uygun olur.[26]<\/a><\/p>\n\n\n\n Of\u2019un K\u00fclt\u00fcr Dokusu<\/strong><\/p>\n\n\n\n Of\u2019un k\u00fclt\u00fcr dokusu pek \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n ilgisini \u00e7eken bir konu olmu\u015ftur. Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Oflu kimli\u011fini olu\u015fturan o kadar alt ba\u015fl\u0131k s\u0131ralamaktad\u0131r ki bu y\u00fczden Oflular\u0131 ayr\u0131 bir etnik grup olarak tan\u0131mlayan ki\u015filer bile \u00e7\u0131kabilmektedir. Oysa tarihi olarak b\u00f6lgede ya\u015fayanlar\u0131n izini s\u00fcrmek \u00e7ok kolayd\u0131r. Of\u2019ta h\u00e2lihaz\u0131rda ya\u015fayanlarca da gayet iyi bilinen bu iz sebebiyle kentte herhangi bir kimlik problemine rastlan\u0131lmaz. Yukar\u0131da bahsedildi\u011fi \u00fczere kentte ve \u00e7evresinde ya\u015fayanlar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 fetihten sonra buraya getirilen s\u00fclalelerin fertleridir. Esas itibariyle Of ve \u00e7evresine yerle\u015ftirilenlerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Konya ve Mara\u015f\u2019tan g\u00f6\u00e7 ettirilen gruplard\u0131r. B\u00f6ylece Karamano\u011fullar\u0131 ve Dulkadirlilerin bu b\u00f6lgedeki yo\u011funlu\u011funu azaltan Osmanl\u0131 idarecileri, di\u011fer taraftan da \u00fclkesine yeni kat\u0131lan Trabzon\u2019daki M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusu art\u0131rmaktayd\u0131. B\u00f6lge halk\u0131n\u0131n s\u00f6zl\u00fc geleneklerinde y\u00fczy\u0131llard\u0131r ya\u015fat\u0131lan bu g\u00f6\u00e7 olay\u0131 hala toplumun haf\u0131zas\u0131nda s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korur. Tellio\u011flu, Karahasan ya da Mollao\u011flu ailesine mensup olanlar Karaman\u2019dan b\u00f6lgeye g\u00f6\u00e7 eden O\u011fuzlar oldu\u011funu bildikleri gibi \u00c7ak\u0131ro\u011fullar\u0131, Bayramo\u011fullar\u0131, Tabano\u011fullar\u0131 da Osmanl\u0131lar\u0131n en \u00f6nemli rakiplerinden Akkoyunlulardan geldiklerini bilmektedirler.Dulkadiro\u011fullar\u0131ndan gelen Fettaho\u011flu, Mara\u015fl\u0131o\u011flu, Hac\u0131fettaho\u011flu, \u00c7olako\u011flu gibi aileleri\u00e7erisinde Mara\u015f\u2019tan b\u00f6lgeye g\u00f6\u00e7 ettiklerini bilmeyen yoktur.[27]<\/a>\u00a0Bu birka\u00e7 \u00f6rnek bile b\u00f6lgenin k\u00fclt\u00fcr dokusunu g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermeye yeter. \u0130lave olarak Osmanl\u0131lardan \u00f6nce b\u00f6lgede bulunan K\u0131p\u00e7ak ailelerle birlikte Of\u2019un kimlik yap\u0131s\u0131 tamamlanabilir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde aile yap\u0131s\u0131n\u0131n feodal yap\u0131y\u0131 and\u0131rabilecek d\u00fczeyde g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131 sebebiyle b\u00f6lge ahalisi, soy ve k\u00fclt\u00fcr k\u00f6klerinin fark\u0131nda olup bunlar\u0131 ya\u015fatma hususunda olduk\u00e7a hassast\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Trabzon\u2019da yakla\u015f\u0131k bin y\u0131l etkili olan Ortodoks k\u00fclt\u00fcr\u00fcn izlerine b\u00f6lgede h\u00e2l\u00e2 rastlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6zellikle k\u00fc\u00e7\u00fck yerle\u015fim yerlerinin eski adlar\u0131 y\u00f6rede bug\u00fcn de bilinir. Halk nazar\u0131nda bunlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 b\u00f6lgenin bug\u00fcnk\u00fc kimli\u011fine y\u00f6nelik bir tehdit olarak alg\u0131lanmaz. Ancak Ortodokslu\u011fun y\u00f6rede ya\u015fayan bir izi olan Rumca, \u00e7e\u015fitli tart\u0131\u015fmalar\u0131 da berberinde getirmektedir. Trabzon\u2019daki \u00e7ift dillilik meselesi, \u00f6zellikle yabanc\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lan bir konudur. Osmanl\u0131 toplumunun sosyal dokusunu yeterince kavrayamayan, Do\u011fu Karadeniz isk\u00e2n tarihini bir b\u00fct\u00fcn halinde g\u00f6remeyen ve b\u00f6lgede cemaatler aras\u0131 ili\u015fkileri derinden takip edemeyen baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Rumcan\u0131n y\u00f6redeki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etnik kimlikle ba\u011fda\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. B\u00f6ylece dil\/k\u00fclt\u00fcr\/kimlik ekseninde yo\u011funla\u015fan baz\u0131 tart\u0131\u015fmalar ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ancak g\u00f6zden ka\u00e7an husus, Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 benimseyenlerin hangi b\u00f6lgede o dini benimsediyse o kilisenin ibadet dilini \u00f6\u011frenmesi zorunludur. Nas\u0131l Arnavutlu\u011fun g\u00fcneyinde ya\u015fayan Arnavutlar Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 benimseyip Yunan kilisesine ba\u011fland\u0131ktan sonra Yunanca \u00f6\u011frenmi\u015fse ve orada Yunan k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn izleri fazlaysa[28]<\/a>\u00a0ayn\u0131 durum Karadeniz b\u00f6lgesinde Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 benimseyen T\u00fcrkler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. B\u00f6lgenin hemen do\u011fusunda G\u00fcrcistan\u2019da Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 kabul eden T\u00fcrkler G\u00fcrc\u00fc kilisesine ba\u011fland\u0131klar\u0131 i\u00e7in G\u00fcrc\u00fcce \u00f6\u011frenmi\u015fse[29]<\/a>\u00a0Of ve \u00e7evresindekiler de Bizans kilisesine ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 i\u00e7in Rumca \u00f6\u011frenmi\u015flerdir. Ancak onlar\u0131n ana dili T\u00fcrk\u00e7edir.<\/p>\n\n\n\n Of\u2019un belirli kesimlerinde Rumca bilinmesi do\u011fald\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Osmanl\u0131 sosyal d\u00fczeninde farkl\u0131 topluluklar\u0131n bir arada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerle\u015fim birimlerinde yeti\u015fen insanlar kar\u015f\u0131 k\u00fclt\u00fcrden mutlaka etkilenir. Bu b\u00f6lgeden m\u00fcbadeleyle Yunanistan\u2019a g\u00f6nderilenlerin T\u00fcrk\u00e7e de biliyor olmas\u0131 onlar\u0131n T\u00fcrk olmas\u0131 anlam\u0131na gelmedi\u011fi gibi burada da Rumca bilinmesinin Rumlu\u011fa aidiyet sembol\u00fc olarak kabul edilmesinin de mant\u0131k\u00ee bir izah\u0131 yoktur. Ayn\u0131 mant\u0131kla hareket edilirse XX. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda Of\u2019un caddelerinde medreseli olman\u0131n farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 belli etmek i\u00e7in birbiriyle Arap\u00e7a konu\u015fan insanlar\u0131 Arap kabul etmek gibi komik bir duruma d\u00fc\u015f\u00fclebilir. Di\u011fer taraftan b\u00f6lgede Hristiyanl\u0131ktan \u0130slamiyet\u2019e giren insanlar\u0131n Rumca biliyor olmas\u0131ndan daha do\u011fal bir \u015fey yoktur. As\u0131rlarca kilisede ibadet dili olarak \u00f6\u011frenmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131 Rumcan\u0131n bu toplulu\u011fun anadili olmad\u0131\u011f\u0131 bir Yunanl\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 taraf\u0131ndan iddia edilmektedir. Rum ar\u015fivlerini tarayan G. Nakrakas, Of ve \u00e7evresinde Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 terk etmemekte direnen T\u00fcrklerin ibadet dilleri olan Rumcaya uzun s\u00fcre sahip \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtirken[30]<\/a>\u00a0kimsenin dikkatini \u00e7ekmeyen bir ger\u00e7e\u011fin alt\u0131n\u0131 \u00e7izmekteydi. Bununla birlikte \u00e7e\u015fitli platformlarda bu dilin b\u00f6lgede konu\u015fuldu\u011fu ya da anla\u015fma dili oldu\u011fu \u015feklinde tezviratlar yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu iddian\u0131n sahipleri somut \u00f6rnekler vererek bu s\u00f6zlerinin ard\u0131nda duramad\u0131\u011f\u0131 gibi Rumca bilen insanlar\u0131n ana dilinin T\u00fcrk\u00e7e oldu\u011fu gayet iyi bilinmektedir. B\u00f6lgede kimlik problemi oldu\u011funu iddia eden belirli \u00e7evreler bu iddialar\u0131 belirli zamanlarda dile getirse de halk\u0131n g\u00fcndeminde yer tutmayan bu t\u00fcr iddialar\u0131n sosyolojik ve tarih\u00ee zemini de yoktur.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Of\u2019ta g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fayan halk inan\u0131\u015flar\u0131, \u00f6rf ve adetler dikkatli bir \u015fekilde incelendi\u011finde b\u00f6lgenin k\u00fclt\u00fcr dokusunun temelleri de ortaya \u00e7\u0131kar. G\u00fcnl\u00fck hayatta varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyan do\u011fum, evlenme, d\u00fc\u011f\u00fcn ve \u00f6l\u00fcm inan\u0131\u015flar\u0131 Orta Asya\u2019dan buraya ta\u015f\u0131nan binlerce ve k\u00f6keni binlerce y\u0131l \u00f6ncesine dayanan geleneklerdir. Tabiat olaylar\u0131 ile ilgili inan\u0131\u015flarda \u0130slam \u00f6ncesi T\u00fcrk inan\u0131\u015flar\u0131n\u0131n hala ya\u015fat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclen Of\u2019ta a\u011fa\u00e7, su ve ate\u015fle ilgili inan\u0131\u015flar\u0131n k\u00f6keni de ayn\u0131 yere dayan\u0131r.[31]<\/a><\/p>\n\n\n\n Son S\u00f6z Yerine<\/strong><\/p>\n\n\n\n Of g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli din bilginleri ve i\u015f adamlar\u0131yla tan\u0131nan bir kenttir. Tarihte bu \u015fehrin \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131 ise Trabzon kolonisinin hemen do\u011fusundaki k\u00fc\u00e7\u00fck ticaret merkezlerinden birisi olmas\u0131ndan sonrad\u0131r. Kolonicilerden \u00f6nceki d\u00f6nemde kaynaklar b\u00f6lgeye fazla yer vermez, tarih\u00e7iler b\u00f6lgede bulunan topluluklara ya da orada ya\u015fananlara yeterince ilgi g\u00f6stermez. Bunun en \u00f6nemli sebeplerinden birisi o devre ait bilgi kaynaklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n Yunanl\u0131lara ait olmas\u0131d\u0131r. Onlar da bir b\u00f6lge Yunanl\u0131lar\u0131n kontrol\u00fcne ya da etki alan\u0131na giren \u00fclkeleri ve oradaki insan topluluklar\u0131n\u0131 yak\u0131ndan tan\u0131tmaya ba\u015flar. Bununla birlikte ba\u015fta Herodotus olmak \u00fczere Yunan kaynaklar\u0131ndan elde edilen ipu\u00e7lar\u0131ndan Yunanl\u0131lardan \u00f6nce b\u00fct\u00fcn Do\u011fu Karadeniz\u2019de Orta Asyal\u0131 topluluklar oldu\u011fu bilinmektedir. Herodotus\u2019un bahsetti\u011fi \u0130skitler ve onlardan \u00f6nce b\u00f6lgede bulunan Kimmerler, Of ve \u00e7evresinin ismi bilinen ilk yerle\u015fimcileri olarak tarihe ge\u00e7er. Bunlardan \u00f6nce b\u00f6lgede bulunan topluluklar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda pek \u00e7ok spek\u00fclasyon vard\u0131r, ancak bu ikisinin y\u00f6redeki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bug\u00fcn kimse tart\u0131\u015fmaz. <\/p>\n\n\n\n Of ve \u00e7evresinde kolonicilerden \u00f6nce \u00e7e\u015fitli topluluklar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bilinmesine ra\u011fmen bug\u00fcnk\u00fc \u015fehrin nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 tam ayd\u0131nlanamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu konuda g\u00fc\u00e7l\u00fc ihtimallerden yola \u00e7\u0131karak bir fikre ula\u015f\u0131labilir. M\u00d6. 401\u2019de b\u00f6lgeye ula\u015fan Yunanl\u0131 filozof ve tarih\u00e7i Ksenophon\u2019un kayd\u0131ndan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere b\u00f6lgenin yerlileri olarak tabir edilebilecek gruplar \u015fehrin \u00e7evresindeki da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerde ya\u015farken Of\u2019ta, Bat\u0131 Anadolu\u2019dan gelen Miletoslu koloniciler bulunmaktayd\u0131. Buradan yola \u00e7\u0131karak hayvanc\u0131l\u0131k ve tar\u0131mla ge\u00e7inenlerin kentin g\u00fcneyindeki y\u00fcksek kesimleri yurt edindi\u011fi, ticaretle u\u011fra\u015fan kolonicilerin ise sahilde, bug\u00fcnk\u00fc Of\u2019un bat\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131ndaki Moroz\u2019da ticaret\/de\u011fi\u015fim merkezi kurdu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu ticaret merkezinin bat\u0131 yakas\u0131nda XIX. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki Of kasabas\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Of\u2019taki ticaret kolonisi \u0130skitlerden sonra Medlerin ve Perslerin egemenli\u011fine girdi. Yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 as\u0131r boyunca \u0130ranl\u0131lar\u0131n h\u00e2kim oldu\u011fu b\u00f6lge M\u00d6. 334\u2019te k\u0131sa s\u00fcre Makedonyal\u0131lar\u0131n eline d\u00fc\u015fse de \u0130skender\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine valilerinden Mihridates\u2019in kurdu\u011fu devlet vas\u0131tas\u0131yla yeniden \u0130ranl\u0131lar\u0131n kontrol\u00fcne girmi\u015ftir. Tarihte\u00a0Pontus Devleti<\/em>\u00a0olarak bilinen bu devletin ad\u0131 genel itibariyle deniz (Pontus) k\u0131y\u0131s\u0131nda kurulan devlet anlam\u0131na gelir ve bu devletin Yunanl\u0131l\u0131kla bir ilgisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6zellikle vurgulamak gerekir. Romal\u0131lara kar\u015f\u0131 Karadeniz\u2019i savunmalar\u0131 bunun a\u00e7\u0131k bir g\u00f6stergesidir. H\u00e2kimiyetleri bu kadar uzun s\u00fcrmesine ra\u011fmen \u0130ranl\u0131lar\u0131n Karadeniz b\u00f6lgesinde derin izler b\u0131rakamamas\u0131n\u0131n sebebi ilerleyen devirde ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Onlardan sonra y\u00f6reyi egemenli\u011fine alan Romal\u0131lar kendilerinden \u00f6ncekilerin b\u00fct\u00fcn izlerini silmek istercesine b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fim hareketi ba\u015flatacakt\u0131r.\u00a0<\/p>\n\n\n\n M\u00d6. 66\u2019da ba\u015flayan Roma ve 395\u2019ten sonra onun devam\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kan Do\u011fu Roma yani Bizans h\u00e2kimiyeti b\u00fct\u00fcn Karadeniz b\u00f6lgesinde oldu\u011fu gibi Of\u2019ta da b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fim ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. 130\u2019lu y\u0131llarda Of\u2019un Roma-\u0130ran s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor olmas\u0131 b\u00f6lgenin stratejik \u00f6nemini bir anda art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Roma h\u00e2kimiyetinin b\u00f6lgedeki esas etkisi, y\u00f6rede ya\u015fayan ve Grek k\u00f6kenli olmayan topluluklar\u0131n Do\u011fu Roma h\u00e2kimiyeti s\u0131ras\u0131nda din de\u011fi\u015ftirmeye zorlanmas\u0131d\u0131r. Ortodokslu\u011fu benimsemek zorunda b\u0131rak\u0131lan bu topluluklar bir s\u00fcre sonra varl\u0131klar\u0131n\u0131 yitirecektir. Kaynaklar\u0131n art\u0131k ad\u0131n\u0131 anmad\u0131\u011f\u0131 bu topluluklar Arap\u00e7a Romal\u0131 anlam\u0131na gelen Rum ad\u0131 verilen gruba d\u00e2hil olacakt\u0131r. B\u00f6ylece Grek k\u00f6kenlilerin d\u0131\u015f\u0131ndakiler Romal\u0131lar taraf\u0131ndan asimile edilerek b\u00f6lgedeki varl\u0131klar\u0131 son bulacakt\u0131r. Rum ad\u0131 verilen kitlenin Grek etnisitesinden ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 da b\u00f6ylece ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Of ve \u00e7evresinde Ortodokslu\u011fun izleri g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ya\u015famaktad\u0131r. Hristiyanl\u0131k benimsendi\u011finde ba\u011fl\u0131 olunan kilisenin ibadet dilini \u00f6\u011frenmek zorunda kalan insanlar, din de\u011fi\u015ftirmi\u015f olsa da bu dilin etkisinden uzun s\u00fcre kurtulamaz. Of ve \u00e7evresinde de bunun etkileri hala g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Yunanl\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n kilise kay\u0131tlar\u0131na dayanarak s\u00f6yledi\u011fine g\u00f6re Osmanl\u0131lardan \u00f6nce Of\u2019un Hristiyan ahalisi T\u00fcrklerden olu\u015fmaktayd\u0131. Ana dili T\u00fcrk\u00e7e olan bu grup ibadet edebilmek i\u00e7in ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu \u0130stanbul kilisesinin ibadet dili olan Rumcay\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015fti. Osmanl\u0131 Devleti zaman\u0131nda XVI. y\u00fczy\u0131ldan itibaren \u0130slam dinini benimseyen bu grubun tamam\u0131 M\u00fcsl\u00fcman olmakla birlikte uzun bir s\u00fcre kulland\u0131klar\u0131 Rumcay\u0131 unutmam\u0131\u015ft\u0131r. Rumca yer isimlerini Of\u2019un bug\u00fcnk\u00fc k\u00fclt\u00fcrel varl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tehdit olarak g\u00f6rmeyen halk Rumca bilenleri de ba\u015fka bir etnisiteye ait olarak g\u00f6rmez.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n B\u00f6lgede Bizans h\u00e2kimiyetinin sonlanmas\u0131ndan Osmanl\u0131lara kadar y\u00f6reye h\u00e2kim olan Komnenoslar, sahil kesiminde dar bir k\u0131y\u0131 \u015feridini idare etmi\u015fti. Ba\u015fkenti Trabzon olan bu devlete ba\u011fl\u0131 olan yerlerden birisi de Of\u2019tu. Ancak ne bu devlet bir imparatorluktu ne de onlar\u0131n zaman\u0131nda Of\u2019a kal\u0131c\u0131 bir \u015fey yap\u0131ld\u0131. Hatta Romal\u0131lar devrinde \u00f6nem kazanan b\u00f6lge bu d\u00f6nemde k\u0131ymetini yitirdi. Komnenoslar devrindeki otorite bo\u015flu\u011fundan faydalanan K\u0131p\u00e7aklar\u0131n Of ve \u00e7evresine yerle\u015fmeye ba\u015flamas\u0131 da b\u00f6lgedeki T\u00fcrk isk\u00e2n\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir geli\u015fme olarak dikkat \u00e7eker.<\/p>\n\n\n\n Of\u2019taki T\u00fcrk h\u00e2kimiyeti 1461\u2019den sonra Osmanl\u0131larla birlikte ba\u015flar. Sel\u00e7uklular zaman\u0131nda Canik ve Do\u011fu Karadeniz s\u0131ra da\u011flar\u0131n\u0131n g\u00fcneyindeki alan\u0131 yurt tutan T\u00fcrkmenler, ekonomik ve sosyo\/k\u00fclt\u00fcrel sebeplerden dolay\u0131 sahile inmekte isteksiz davranm\u0131\u015flard\u0131r. Hayvanc\u0131l\u0131kla ge\u00e7inen konar-g\u00f6\u00e7er T\u00fcrkmenler kalabal\u0131k s\u00fcr\u00fclerini otlatabilecekleri geni\u015f yaylaklar ararken k\u0131\u015f\u0131n da onlar\u0131 bar\u0131nd\u0131rabilecekleri mek\u00e2nlara ihtiya\u00e7 duyard\u0131 ki Of\u2019ta bunlar\u0131n hi\u00e7 birisi yoktu. Ayr\u0131ca havas\u0131 kuru, \u0131l\u0131man iklime sahip yerleri severleri. Osmanl\u0131lar zaman\u0131nda Karadeniz’deki Komnenos h\u00e2kimiyeti \u00fclkede siyasi birli\u011fin sa\u011flanmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde bir engel olarak kabul edildi\u011fi i\u00e7in sahil kesimi de ele ge\u00e7irilerek T\u00fcrk isk\u00e2n\u0131na a\u00e7\u0131ld\u0131. Bu d\u00f6nemden sonra Of \u015fenlenmeye ba\u015flad\u0131. Karamano\u011flu, Dulkadiro\u011flu ve Akkoyunlulara ba\u011fl\u0131 oymaklar\u0131n g\u00fcneydeki vadilere kurduklar\u0131 k\u00f6ylerle b\u00fcy\u00fck bir n\u00fcfus patlamas\u0131 ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 gibi b\u00f6lgenin sosyo-k\u00fclt\u00fcrel, ekonomik ve dini yap\u0131s\u0131 da k\u0131sa s\u00fcrede de\u011fi\u015fti. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar b\u00f6lgede varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettiren O\u011fuz boylar\u0131 Of\u2019un bug\u00fcnk\u00fc k\u00fclt\u00fcrel dokusunun olu\u015fmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck pay sahibi olmu\u015flard\u0131r. G\u00fcrcistan\u2019dan b\u00f6lgeye g\u00f6\u00e7 eden K\u0131p\u00e7aklar y\u00f6redeki T\u00fcrk n\u00fcfuzunu besleyen di\u011fer bir kaynakt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Osmanl\u0131 kay\u0131tlar\u0131ndan a\u00e7\u0131k\u00e7a takip edilen bu de\u011fi\u015fim XIX. y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131nda tarihi ticaret merkezi olan Moroz iskelesinin yan\u0131nda bir T\u00fcrk kasabas\u0131 olarak Of\u2019un y\u00fckseli\u015fine zemin haz\u0131rlad\u0131. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta Moroz\u2019daki camide Cuma namaz\u0131 k\u0131lmak ve haftal\u0131k al\u0131\u015fveri\u015fini yapmak i\u00e7in k\u00f6ylerden b\u00f6lgeye gelenlerin kalacaklar\u0131 yer ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak yerlerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Of, bir s\u00fcre sonra kamu binalar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131yla Trabzon sahilindeki yeni bir kasaba olarak geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Moroz\u2019daki d\u00fckk\u00e2nlar\u0131n da buraya ta\u015f\u0131nmas\u0131yla birlikte eski yer unutuldu. M\u00fcbadeleyle 1923\u2019ten itibaren b\u00f6lgedeki Rum-Ortodokslar\u0131n Yunanistan\u2019a g\u00f6nderilmesiyle birlikte Of\u2019un bug\u00fcnk\u00fc yap\u0131s\u0131 da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n KAYNAK\u00c7A<\/strong><\/p>\n\n\n\n Albayrak, Ha\u015fim, Tarih Boyunca Do\u011fu Karadeniz\u2019de Etnik Yap\u0131lanmalar ve Pontus<\/em>, \u0130stanbul 2003.<\/p>\n\n\n\n Arrianus\u2019un Karadeniz Seyahati<\/em>(n\u015fr. M. Arslan), \u0130stanbul 2005.<\/p>\n\n\n\n B\u0131j\u0131\u015fkyan, P. Minas, Karadeniz K\u0131y\u0131lar\u0131 Tarih ve Co\u011frafyas\u0131<\/em>(n\u015fr., H. D. Andreasyan), \u0130stanbul 1969.<\/p>\n\n\n\n Bilgin, Mehmet, Do\u011fu Karadeniz<\/em>, Trabzon 2000.<\/p>\n\n\n\n Sar\u0131alizadeler (Sarallar)<\/em>, Trabzon 2006.<\/p>\n\n\n\n Bostan, M. Hanefi, Ar\u015fiv Belgelerine G\u00f6re Karadeniz\u2019de N\u00fcfus Hareketleri ve N\u00fcfusun Etnik Yap\u0131s\u0131<\/em>, \u0130stanbul 2012.<\/p>\n\n\n\n XV-XVI. As\u0131rlarda Trabzon Sanca\u011f\u0131nda Sosyal ve \u0130ktisad\u00ee Hayat,<\/em>Ankara 2002.<\/p>\n\n\n\n Bryer, Anthony, David Winfield, TheByzantineMonumentsandTopography of the Pontos<\/em>, I<\/em>, Washington 1985.<\/p>\n\n\n\n Bryer, Anthony, \u201cTheTreatment of ByzantinePlace-Names\u201d, Byzantineand Modern GreekStudies, IX<\/em> (1984-1985), s. 209-214.<\/p>\n\n\n\n Emecen, Feridun M., \u201cOf Kasabas\u0131n\u0131n Ortaya \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131 \u00dczerine Notlar\u201d, Uluslar aras\u0131 Karadeniz \u0130ncelemeleri Dergisi<\/em>, 1<\/em> (G\u00fcz 2006), s. 45-53.<\/p>\n\n\n\n Fallmerayer, Jakop Philipp Trabzon \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun Tarihi<\/em>(n\u015fr. A. C. Eren), Ankara 2011.<\/p>\n\n\n\n Georgacas, Demetrius J.,TheNamesfortheAsiaMinorPeninsula,<\/em>Heidelberg 1971.<\/p>\n\n\n\n Gibbon, Edward, Bizans, I<\/em>(n\u015fr. A. Baltac\u0131gil), \u0130stanbul 1994. <\/p>\n\n\n\n Golo\u011flu, Mahmut, Anadolu\u2019nun Milli Devleti Pontos,<\/em> Ankara 1973.<\/p>\n\n\n\n G\u00f6kbilgin, M. Tayyip, \u201c<\/em>XVI. Y\u00fczy\u0131l Ba\u015flar\u0131nda Trabzon Livas\u0131 ve Do\u011fu Karadeniz B\u00f6lgesi\u201d, Belleten, XXVI\/102<\/em>(Nisan 1962), s. 293-337.<\/p>\n\n\n\n Hala\u00e7o\u011flu, Yusuf, Anadolu\u2019da A\u015firetler, Cemaatler, Oymaklar<\/em>, I-VI<\/em>, \u0130stanbul 2011.<\/p>\n\n\n\n Ksenophon, Anabasis<\/em>(n\u015fr. T. G\u00f6k\u00e7\u00f6l), \u0130stanbul 1984.<\/p>\n\n\n\n Lordkipanidze, Mariam, Georgia in the XI-XII. Centuries<\/em>, Tbilisi 1987. <\/p>\n\n\n\n Nakrakas, Georgios, Anadolu ve Rum G\u00f6\u00e7menlerin K\u00f6keni<\/em>(n\u015fr. \u0130. Onsuno\u011flu), \u0130stanbul 2003.<\/p>\n\n\n\n Shukurov, Rustam, \u201cEasternEthnicElements in theEmpire of Trebizond\u201d, Acts XVIII th International Congress of ByzantineStudies (Moscow 1991) II<\/em>, Shepherdstown 1996, s. 75-81.<\/p>\n\n\n\n Tellio\u011flu, \u0130brahim, \u201cDo\u011fu Karadeniz B\u00f6lgesindeki Rum Varl\u0131\u011f\u0131na Dair G\u00f6r\u00fc\u015fler\u201d, Atat\u00fcrk Ara\u015ft\u0131rma Merkezi Dergisi, <\/em>C. XX, S. 60 (Kas\u0131m 2004), s. 785-797.<\/p>\n\n\n\n Komnenoslar\u0131n Karadeniz H\u00e2kimiyeti: Trabzon Rum Devleti<\/em>, Trabzon 2009.\u00a0<\/p>\n\n\n\n \u201cOrta ve Do\u011fu Karadeniz Tarihi Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n D\u00fcn\u00fc, Bug\u00fcn\u00fc ve Gelece\u011fi Hakk\u0131nda Bir De\u011ferlendirme\u201d,\u00a0Orta Karadeniz K\u00fclt\u00fcr\u00fc<\/em>, Ankara 2005, s. 67-80.<\/p>\n\n\n\n XI-XIII. Y\u00fczy\u0131llarda T\u00fcrk G\u00fcrc\u00fc \u0130li\u015fkileri<\/em>, Trabzon 2009.<\/p>\n\n\n\n Osmanl\u0131 Hakimiyetine Kadar Do\u011fu Karadeniz\u2019de T\u00fcrkler<\/em>, Trabzon 2004.<\/p>\n\n\n\n Tursun, Mehmet, Of\u2019un Sosyo-K\u00fclt\u00fcrel ve Dini Yap\u0131s\u0131 \u00dczerine Bir \u0130nceleme<\/em>, Cumhuriyet \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Bas\u0131lmam\u0131\u015f Y\u00fcksek Lisans Tezi, Sivas 1998.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkay, Cevdet, Ba\u015fbakanl\u0131k Ar\u015fivi Belgeleri\u2019ne G\u00f6re Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda Oymak, A\u015firet ve Cema\u00e2tlar<\/em>, \u0130stanbul 1979.<\/p>\n\n\n\n Umur, Hasan, Of Tarihi<\/em>, \u0130stanbul 1951.<\/p>\n\n\n\n Of Tarihine Ek<\/em>, \u0130stanbul 1956.<\/p>\n\n\n\n Wittek, Paul, “Bizansl\u0131lardan T\u00fcrklere Ge\u00e7en Yer Adlar\u0131” (n\u015fr. M. Eren), Sel\u00e7uklu Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi, I<\/em>, (1970), s. 193-240.<\/p>\n\n\n\n Zehiro\u011flu, Ahmet Mican, Antik \u00c7a\u011flarda Do\u011fu Karadeniz<\/em>, \u0130stanbul 2000. <\/p>\n\n\n\n *<\/a> Prof. Dr., Ondokuz May\u0131s \u00dcniversitesi Fen-Edebiyat Fak\u00fcltesi Tarih B\u00f6l\u00fcm\u00fc, SAMSUN. <\/p>\n\n\n\n [1]<\/a> Jakop Philipp Fallmerayer, GeschichtedesKaiserthumsvonTrapezunt<\/em>,Munich 1827; T\u00fcrk\u00e7esi: Trabzon \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun Tarihi<\/em>(n\u015fr. A. C. Eren), Ankara 2011.<\/p>\n\n\n\n [2]<\/a> Bu konuya daha \u00f6nceki bir \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde temas etmi\u015ftik. Bkz. \u201cOrta ve Do\u011fu Karadeniz Tarihi Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n D\u00fcn\u00fc, Bug\u00fcn\u00fc ve Gelece\u011fi Hakk\u0131nda Bir De\u011ferlendirme\u201d, Orta Karadeniz K\u00fclt\u00fcr\u00fc<\/em>, Ankara 2005, s. 67-80.<\/p>\n\n\n\n [3]<\/a> Feridun M. Emecen, \u201cOf Kasabas\u0131n\u0131n Ortaya \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131 \u00dczerine Notlar\u201d, Uluslar aras\u0131 Karadeniz \u0130ncelemeleri Dergisi<\/em>, 1<\/em> (G\u00fcz 2006), s. 46-53.<\/p>\n\n\n\n [4]<\/a> Bkz. Ksenophon, Anabasis<\/em>(n\u015fr. T. G\u00f6k\u00e7\u00f6l), \u0130stanbul 1984, s. 136-152.<\/p>\n\n\n\n [5]<\/a> Anthony Bryer, David Winfield, TheByzantineMonumentsandTopography of the Pontos<\/em>, I<\/em>, Washington 1985, s. 324.<\/p>\n\n\n\n [6]<\/a> P. Minas B\u0131j\u0131\u015fkyan, Karadeniz K\u0131y\u0131lar\u0131 Tarih ve Co\u011frafyas\u0131<\/em>(n\u015fr., H. D. Andreasyan), \u0130stanbul 1969, s. 61.<\/p>\n\n\n\n [7]<\/a> Arrianus\u2019un Karadeniz Seyahati<\/em>(n\u015fr. M. Arslan), \u0130stanbul 2005, s. 13.<\/p>\n\n\n\n [8]<\/a> Ahmet MicanZehiro\u011flu, Antik \u00c7a\u011flarda Do\u011fu Karadeniz<\/em>, \u0130stanbul 2000, s. 64 vd.<\/p>\n\n\n\n [9]<\/a> Bu konuda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz. Demetrius J. Georgacas, TheNamesfortheAsiaMinorPeninsula,<\/em>Heidelberg 1971; Paul Wittek, “Bizansl\u0131lardan T\u00fcrklere Ge\u00e7en Yer Adlar\u0131” (n\u015fr. M. Eren), Sel\u00e7uklu Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi, I<\/em>, (1970), s. 193-240; Anthony Bryer, \u201cTheTreatment of ByzantinePlace-Names\u201d, Byzantineand Modern GreekStudies, IX<\/em> (1984-1985), s. 209-214.<\/p>\n\n\n\n [10]<\/a> \u0130brahim Tellio\u011flu, Osmanl\u0131 Hakimiyetine Kadar Do\u011fu Karadeniz\u2019de T\u00fcrkler<\/em>, Trabzon 2004, s. 14-30.<\/p>\n\n\n\n [11]<\/a> Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz. Mahmut Golo\u011flu, Anadolu\u2019nun Milli Devleti Pontos,<\/em>Ankara 1973.<\/p>\n\n\n\n [12]<\/a> \u0130brahim Tellio\u011flu,\u201cDo\u011fu Karadeniz B\u00f6lgesindeki Rum Varl\u0131\u011f\u0131na Dair G\u00f6r\u00fc\u015fler\u201d, Atat\u00fcrk Ara\u015ft\u0131rma Merkezi Dergisi, <\/em>C. XX, S. 60 (Kas\u0131m 2004), s. 788 vd.<\/p>\n\n\n\n [13]<\/a> Bu konuya daha \u00f6nceki bir \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda ayr\u0131nt\u0131s\u0131yla temas etmi\u015ftik. Bkz. Komnenoslar\u0131n Karadeniz H\u00e2kimiyeti: Trabzon Rum Devleti<\/em>, Trabzon 2009. <\/p>\n\n\n\n [14]<\/a> Bkz. Edward Gibbon, Bizans, I<\/em>(n\u015fr. A. Baltac\u0131gil), \u0130stanbul 1994, s. 91 vd. <\/p>\n\n\n\n [15]<\/a> J. P. Fallmerayer, Trabzon \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun Tarihi<\/em>, s. 157-162.<\/p>\n\n\n\n [16]<\/a> M. Tayyip G\u00f6kbilgin, \u201c<\/em>XVI. Y\u00fczy\u0131l Ba\u015flar\u0131nda Trabzon Livas\u0131 ve Do\u011fu Karadeniz B\u00f6lgesi\u201d, Belleten, XXVI\/102<\/em>(Nisan 1962), s. 323.<\/p>\n\n\n\n [17]<\/a> Ha\u015fim Albayrak, Tarih Boyunca Do\u011fu Karadeniz\u2019de Etnik Yap\u0131lanmalar ve Pontus<\/em>, \u0130stanbul 2003, s. 141.<\/p>\n\n\n\n [18]<\/a> M. Hanefi Bostan, Ar\u015fiv Belgelerine G\u00f6re Karadeniz\u2019de N\u00fcfus Hareketleri ve N\u00fcfusun Etnik Yap\u0131s\u0131<\/em>, \u0130stanbul 2012, s. 83-114.<\/p>\n\n\n\n [19]<\/a> Hasan Umur, Of Tarihi<\/em>, \u0130stanbul 1951; Of Tarihine Ek<\/em>, \u0130stanbul 1956.<\/p>\n\n\n\n [20]<\/a> GeorgiosNakrakas, Anadolu ve Rum G\u00f6\u00e7menlerin K\u00f6keni<\/em>(n\u015fr. \u0130. Onsuno\u011flu), \u0130stanbul 2003, s. 222.<\/p>\n\n\n\n [21]<\/a> RustamShukurov, \u201cEasternEthnicElements in theEmpire of Trebizond\u201d, Acts XVIII th International Congress of ByzantineStudies (Moscow 1991) II<\/em>, Shepherdstown 1996, s. 77 vd.<\/p>\n\n\n\n [22]<\/a> G\u00fcrcistan\u2019dan Trabzon ve \u00e7evresine g\u00f6\u00e7 eden K\u0131p\u00e7aklar, Kral IV. David’in (1089-1125) daveti \u00fczerine 1118’de Don-Kuban nehri aras\u0131ndaki yurtlar\u0131ndan G\u00fcrcistan\u2019a g\u00f6\u00e7 etmi\u015flerdi. Ruslar\u0131n s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131yla burada zor g\u00fcnler ge\u00e7iren K\u0131p\u00e7aklar, liderleri olan Atrak\u2019\u0131n damad\u0131 olan G\u00fcrc\u00fc kral\u0131n\u0131n davetini kabul ederek k\u0131rk bin ailelik kalabal\u0131k bir grupla G\u00fcrcistan\u2019a g\u00f6\u00e7 etmi\u015f, bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda David\u2019e verdikleri asker\u00ee ve siyas\u00ee destek ile k\u0131sa s\u00fcrede bu \u00fclkenin Sel\u00e7uklu h\u00e2kimiyetinden \u00e7\u0131k\u0131pba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kavu\u015fmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck pay sahibi olmu\u015flard\u0131r. Aile ba\u015f\u0131na devlete tam te\u00e7hizatl\u0131 bir atl\u0131 asker verme kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda m\u00fcstakil arazi ile yaylak-k\u0131\u015fl\u0131k elde eden K\u0131p\u00e7aklar, yerle\u015fik hayata ge\u00e7tikten k\u0131sa s\u00fcre sonra Hristiyanl\u0131kla birlikte G\u00fcrc\u00fcceyi de benimsemi\u015ftir. G\u00fcrcistan\u2019\u0131n \u00e7e\u015fitli kesimlerine yerle\u015ftirilen K\u0131p\u00e7aklar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 da 1124\u2019te, Sel\u00e7uklulardan al\u0131nan \u00c7oruh vadisini yurt tutmu\u015ftu. Buradan bat\u0131ya do\u011fru yay\u0131lmaya ba\u015flayan K\u0131p\u00e7aklar, k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar halinde Artvin, Rize, Trabzon, G\u00fcm\u00fc\u015fhane, Giresun ve Ordu’ya kadar geni\u015fleyen sahaya g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftir. Krali\u00e7e Tamara (1184-1213) devrinde K\u0131p\u00e7ak \u00f6nde gelenlerinin g\u00f6revden el \u00e7ektirilmesi \u00fczerine ikinci bir grup daha b\u00f6lgeye g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftir. Ancak esas g\u00f6\u00e7, yakla\u015f\u0131k bir as\u0131r sonra Mo\u011follar\u0131n G\u00fcrcistan\u2019a girmesi \u00fczerine olmu\u015ftur. \u0130lhanl\u0131lardan Ah\u0131ska b\u00f6lgesini ikta alan Sargis \u00f6nderli\u011findeki Ortodoks K\u0131p\u00e7aklar, 1267’de bat\u0131da Arde\u015fen’e kadar olan y\u00f6reye yerle\u015fmi\u015f ve b\u00f6lge, 1479’da Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetine ge\u00e7inceye kadar burada m\u00fcstakil bir hayat s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz. \u0130brahim Tellio\u011flu, XI-XIII. Y\u00fczy\u0131llarda T\u00fcrk G\u00fcrc\u00fc \u0130li\u015fkileri<\/em>, Trabzon 2009, s. 72-132.<\/p>\n\n\n\n [23]<\/a> Mehmet Bilgin, Sar\u0131alizadeler (Sarallar)<\/em>, Trabzon 2006.<\/p>\n\n\n\n [24]<\/a> M. Hanefi Bostan, XV-XVI. As\u0131rlarda Trabzon Sanca\u011f\u0131nda Sosyal ve \u0130ktisad\u00ee Hayat,<\/em> Ankara 2002, s. 342 vd.<\/p>\n\n\n\n [25]<\/a> Mehmet Bilgin, Do\u011fu Karadeniz<\/em>, Trabzon 2000, s. 96 vd.<\/p>\n\n\n\n [26]<\/a> M. H. Bostan, Ar\u015fiv Belgelerine G\u00f6re Karadeniz\u2019de N\u00fcfus Hareketleri<\/em>, s. 73-81.<\/p>\n\n\n\n [27]<\/a> Bu ailelerin Osmanl\u0131 belgelerinde yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerler hakk\u0131nda bkz. Cevdet T\u00fcrkay, Ba\u015fbakanl\u0131k Ar\u015fivi Belgeleri\u2019ne G\u00f6re Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda Oymak, A\u015firet ve Cema\u00e2tlar<\/em>, \u0130stanbul 1979; Yusuf Hala\u00e7o\u011flu, Anadolu\u2019da A\u015firetler, Cemaatler, Oymaklar<\/em>, I-VI<\/em>, \u0130stanbul 2011.<\/p>\n\n\n\n [28]<\/a> Peter Bartl, Mill\u00ee Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Hareketleri Esn\u00e2s\u0131nda Arnavutluk M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 (1878-1912)<\/em>(n\u015fr. A. Taner), \u0130stanbul 1998, s. 161 vd.<\/p>\n\n\n\n [29]<\/a>\u00a0\u00a0\u00a0 Mariam Lordkipanidze,\u00a0Georgia in the XI-XII. Centuries<\/em>, Tbilisi 1987, s. 89 vd.\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n [30]<\/a> G. Nakrakas, Anadolu ve Rum G\u00f6\u00e7menlerin K\u00f6keni<\/em>, s. 222.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Of, XIX. y\u00fczy\u0131lda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir sahil kasabas\u0131d\u0131r. B\u00f6lge tarih boyunca pek \u00e7ok devletin h\u00e2kimiyeti alt\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde y\u00f6rede \u00e7e\u015fitli topluluklar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131na dair izler mevcuttur. Ancak bu geli\u015fmeler hep \u00e7evredeki sahada olmu\u015ftur. Bug\u00fcnk\u00fc Of\u2019un oldu\u011fu yerde XIX. y\u00fczy\u0131la kadar bir yerle\u015fim yeri yoktur. Daha \u00f6nce Solakl\u0131 deresinin denize ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 yerdeki Moroz iskelesi etraf\u0131ndaki ticaret …read more.<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-64","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cihankama.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cihankama.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cihankama.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cihankama.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cihankama.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=64"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/cihankama.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":71,"href":"https:\/\/cihankama.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64\/revisions\/71"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cihankama.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=64"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cihankama.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=64"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cihankama.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=64"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\n\n\n[31]<\/a> Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz. Mehmet Tursun, Of\u2019un Sosyo-K\u00fclt\u00fcrel ve Dini Yap\u0131s\u0131 \u00dczerine Bir \u0130nceleme<\/em>, Cumhuriyet \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Bas\u0131lmam\u0131\u015f Y\u00fcksek Lisans Tezi, Sivas 1998, s. 51-112.<\/h2>\n\n\n\n